Ingrepen op je sanitair: problemen en oplossingen

Zit je ergens met een lekkende afvoerbuis, is er een leiding gesprongen of moet je een nieuwe aftakking maken in je watertoevoernetwerk? Ingrijpen op een bestaande sanitaire installatie is een secuur klusje, zeker naar waterdichtheid toe. Voor een goed geïnformeerde klusser is het echter een uiterst haalbaar werkje. We overlopen enkele courante ingrepen.

10 september 2026

Watertoevoer

Tips voor je begint

Voor je elk van onderstaande werken uitvoert: sluit altijd eerst de hoofdkraan van de watertoevoer af. Tap ook de aangesloten kranen op het circuit waarop je werkt af, zodat er geen water meer in de leidingen zit.

Lekken herstellen

Bij vriesweer bestaat de kans dat een waterleiding springt en dat je dus met een of meerdere lekken komt te zitten. Dat kan je eveneens zelf verhelpen met klemkoppelingen.

In het geval van een gesprongen metalen leiding zaag je eerst met een ijzerzaag het defecte stuk van de leiding weg. Op de afgezaagde (en afgevijlde) stukken zet je twee klemkoppelingen vast. Met een buizensnijder of pijptang kan je dan het nieuwe stuk leiding op maat snijden van een koperen buis (uiteraard met een overeenkomstige diameter met de knelkoppelingen en eenzelfde diameter als die van de te vervangen waterleiding).

Schuur de uiteinden van de afgezaagde leiding zowel langs binnen als langs buiten en zet de leiding tussen de twee koppelingen, die je vervolgens stevig vastspant, eerst met de hand en dan met schroefsleutels.

Knelkoppeling aanspannen

Een knelkoppeling bestaat uit drie delen: een wartelmoer, een tonnetje en een koppelstuk. Steek eerst de wartelmoer over de leiding. Daarna komt het zachtmetalen deeltje (het tonnetje). Tot slot plaats je het eigenlijke koppelstuk op de buis.
Draai vervolgens de wartelmoer aan volgens de voorschriften. Dat wil zeggen: eerst draai je het geheel manueel aan, daarna knel je de verbinding vast met twee schroefsleutels. Gebruik één complete draai voor de diameters 12 en 15 mm; voor de diameter van 22 mm beperk je je tot een halve à driekwart draai; voor doorsneden groter dan 28 mm draai je een driekwartslag vast.
Te hard vastgedraaide knelkoppelingen zullen breken. Dit zal onvermijdelijk beginnen te lekken. Controleer of de verbinding waterdicht is voor je de buizen verder inbouwt.

Bij kunststof buizen werk je in feite op dezelfde manier. Hier zal je enkel nog de uiteinden waar je ze hebt afgesneden moeten kalibreren zodat ze mooi rond zijn.

Tip
Knelkoppelingen mogen maar één keer gebruikt worden. De binnenste compressiering vervormt immers tijdens het aandraaien, waardoor hergebruik onmogelijk is.

Lekken voorkomen

Om bovenstaand probleem in de toekomst te voorkomen kan je ook een stop- en aftapkraan monteren in plaats van een nieuw stuk leiding. Wanneer het vriest (of gaat vriezen), kan je de stopkraan afsluiten en het overige water via de aftapkraan aflaten, zodat het niet kan bevriezen en de leiding niet kan springen. Je gaat op dezelfde manier te werk als hierboven beschreven bij de installatie van zo'n stop- en aftapkraan. Je kan als extra hulpmiddel ook je buizen isoleren met aangepaste buisisolatie.

 

Aftakking maken

Volgens de klassieke opstelling verloopt een sanitair netwerk als volgt: van een hoofdleiding met een grote diameter wordt er afgetakt met buizen met een kleinere diameter tot aan de verschillende aftappunten, zoals een wasmachine, wastafel, keukenkraan, toilet ...

Bij nieuwe sanitaire installaties wordt er echter vooral gewerkt met een collectorsysteem – daarbij wordt een leiding met een groter debiet gelegd tot aan een collector, die het water vanaf daar over verschillende fijnere toevoerleidingen verdeelt, die op hun beurt elk naar een afzonderlijk aftappunt gaan. Het voordeel hiervan is dat elke leiding voorzien is van een kraantje dat je apart kan afsluiten. Zo moet je niet aan de hoofdkraan komen als er een kraantje moet worden vervangen.

Voorzie je ergens een nieuwe wastafel of een toestel dat watertoevoer nodig heeft? Als je woning een klassieke sanitaire opstelling heeft, zal je het bestaande leidingennet in de ruimte waar het nodig is moeten uitbreiden met een aftakking naar de nieuwe wastafel/het nieuwe toestel. Afhankelijk van welke buismaterialen je met elkaar verbindt, verschilt de manier van aanpak. 

Diameters

Ga altijd eerst na welke diameter buis je nodig hebt voor je aftakking, zodat je goed de verbinding kan maken, en indien nodig de juiste bijhorende koppelstukken erbij kan halen. De juiste diameter hangt onder meer af van het benodigde debiet, de lengte van de leiding en de beschikbare waterdruk. Bij meerlagenbuizen zijn 16, 20, 25 en 32 mm gangbare buitendiameters. Als praktische richtlijn:

• 16 mm wordt vaak gebruikt voor afzonderlijke aftakkingen naar bijvoorbeeld een lavabo, toilet of (vaat)wasmachine;
• 20 mm wordt vaak gebruikt voor leidingen die een groter debiet moeten leveren, bijvoorbeeld naar een bad of regendouche, en voor de voeding van kleinere collectoren;
• 25 mm kan worden gebruikt voor hoofdleidingen en de voeding van grotere collectoren of wanneer over een grotere afstand voldoende debiet beschikbaar moet blijven;
• 32 mm wordt vooral toegepast voor hoofdleidingen die een groter totaal debiet moeten kunnen voeren, bijvoorbeeld vanaf de watermeter.

Deze diameters zijn richtwaarden. De benodigde leidingdiameter moet altijd worden afgestemd op de specifieke installatie.

Kunststof op kunststof

In nieuwbouwwoningen wordt er de laatste jaren vooral gewerkt met buizen van kunststof, vooral in de vorm van meerlagenbuizen of zogenaamde ‘Alupex’-buizen – bestaande uit een buitenste kunststoflaag, een lijmlaag, een alu-laag  en een kunststoflaag binnenin. Vaak zijn dergelijke meerlagenbuizen ook uitgerust met een rode of een blauwe beschermmantel (respectievelijk voor warm en koud water) tegen schade van buitenaf en om het uitzetten van de meerlagenbuis zelf op te kunnen vangen.

Als je op een kunststof buizennetwerk in klassieke opstelling een aftakking wil toevoegen, maak je de verbinding met een metalen T-stuk waarop je de buizen aansluit. Hierbij ga je als volgt te werk:

• duid eerst aan waar het T-stuk voor de nieuwe aftakking hoort te komen en verwijder het nodige stuk leiding met een buizensnijder of pijptang;
• maak een stuk leiding op maat, vanaf waar je het T-stuk aansluit tot het aftappunt;
• bij het op maat maken van dergelijke buizen zal je het materiaal aan de uiteinden altijd wel een beetje vervormen, daarom moet je na het afknippen altijd kalibreren met een hulpstuk om de opening van de leiding terug mooi rond te maken, voor een zo goed mogelijke aansluiting;
• T-stukken voor aftakkingen verbind je met bestaande leidingen middels knelkoppelingen of met een perstang. Zo’n perstang kost doorgaans heel wat, maar die kan je wel huren. Daarom gebruiken doe-het-zelvers vaker knelkoppelingen.

Maak je gebruik van knelkoppelingen, gebruik dan uiteraard een koppelstuk waarvan de inlaten overeenkomstig zijn met de diameters van de buizen die je met elkaar verbindt.

Koper op koper

Het kan gerust zijn dat een deel van het sanitaire netwerk (zonder de verwarmingsbuizen mee te rekenen) in je woning van koper is.

Ga je op een bestaande koperleiding een aftakking maken met een nieuwe koperen buis? Duid dan opnieuw eerst aan op de bestaande leiding waar je de aftakking wil maken en zaag dan het aangeduide stuk uit met een ijzerzaag of gebruik een pijptang. Vijl langs beide zijden nog de bramen weg.

Een koper-op-koperverbinding ziet er het best uit als je de twee leidingen soldeert, maar dat is niet voor iedereen weggelegd. Tegenwoordig kan je twee koperen buizen ook verbinden met een knelkoppeling of voorzie je een waterdichte koppeling met een motorisch aangedreven perstang.

Let op
Sommige oudere woningen beschikken nog over gegalvaniseerde metalen leidingen. Deze mag je in geen geval met koper verbinden! Dat zal corrosie en op termijn lekken teweegbrengen.

Kunststof op koper

Doorgaans werk je voor een uitbreiding van je leidingennet verder met het aanwezige materiaal, maar je kan tegenwoordig ook zonder problemen een meerlaagse leiding koppelen aan een koperen leiding. Het is dan wel een esthetisch minpuntje, maar je kan de aansluiting eventueel wel verbergen achter een meubelstuk of valse wand.

De verbinding tussen koper en kunststof gebeurt eveneens vooral met knelkoppelingen. Hier wordt dan gebruikgemaakt van specifieke koppelstukken om de overgang te kunnen maken. Een dergelijk koppelstuk moet uiteraard ook weer voorzien zijn van twee inlaten die overeenkomstig zijn met de diameters van de buizen die je wil verbinden.

 

Lekvrij

Het is steeds belangrijk dat alle connecties goed afgedicht zijn, zodat je geen lekken hebt. Bij koppelingen met schroefdraad voorzie je best extra afdichtingskoord op de schroefdraad voor een lekvrije aansluiting. Er bestaan ook koppelingen waarin al een rubberen O-ring of een bicone geïntegreerd zit. Daarbij is afdichtingskoord niet nodig.

 

Klassiek naar collector

Wanneer je in een ruimte met een klassieke opstelling meerdere aanpassingen aan het leidingennet moet doen, kan het interessant zijn om over te schakelen naar een collectorsysteem.

Neem bijvoorbeeld een wasruimte waar een wasmachine en wastafel via aftakkingen op een hoofdleiding zijn aangesloten. Je wilt er nu ook een afwasmachine plaatsen en hebt daarvoor een extra aftakpunt nodig.

Zeker als je de wasruimte grondiger renoveert, kan je ervoor kiezen om niet gewoon een extra aftakking op de bestaande leiding te maken, maar de watertoevoer in de ruimte opnieuw op te bouwen. Op de plaats waar de hoofdleiding de ruimte binnenkomt, plaats je dan een collector met voldoende aansluitingen.

Vanaf die collector leg je afzonderlijke leidingen naar de wasmachine, wastafel en afwasmachine. Zo krijgt elk toestel zijn eigen leiding vanaf de collector. De leidingen worden op de collector aangesloten met conische klemkoppelingen. De collector zelf kan je met een geschikt verloopstuk en klemkoppelingen op de bestaande hoofdleiding aansluiten.

 

Waterafvoer

Voor waterafvoerleidingen wordt tegenwoordig bijna uitsluitend gewerkt met kunststof buizen (pvc of PE). Om deze waterdicht te maken, wordt er gewerkt met een mofverbinding of worden ze verlijmd met een aangepaste lijm.

Diameters

De gangbare diameters voor afvoerleidingen zijn:

• diameter 40 of 50 wordt gebruikt om afvalwater van afzonderlijke sanitaire toestellen af te voeren. Denk aan een lavabo, gootsteen, wasmachine, vaatwasser, bad of douche. Welke diameter je nodig hebt, hangt onder meer af van het toestel en de lengte en het verloop van de afvoer;
• diameter 75 wordt vaak toegepast voor een verzamelleiding waarop de afvoer van meerdere sanitaire toestellen samenkomt. De afzonderlijke toestellen worden daarop aangesloten met een kleinere diameter, doorgaans 40 of 50 mm;
• diameter 90 kan worden gebruikt voor grotere verzamelleidingen en komt ook voor bij bepaalde toilet- en standleidingen;
• diameter 110 wordt vaak toegepast voor de afvoer van een toilet en voor grotere stand- en hoofdafvoerleidingen;
• diameter 125 en groter wordt vooral gebruikt voor grotere hoofd- en buitenrioleringen. De diameter van de aansluiting op de openbare riolering hangt af van de specifieke situatie en de plaatselijke voorschriften.

Deze diameters zijn richtwaarden. De juiste diameter hangt ook af van het aantal aangesloten toestellen, het af te voeren debiet, de lengte en het verloop van de leidingen en de benodigde helling.

Stuk afvoerbuis vervangen

Uiteraard, als je ergens een stuk buis moet uithalen, bijvoorbeeld door een lek ergens in een overgang van één buis op een andere, duid je eerst aan van waar tot waar je een stuk in het netwerk moet wegwerken en zaag je dat deel uit met bijvoorbeeld een ijzerzaag. Vervolgens kan je een nieuw stuk buis steken, dat je op twee manieren waterdicht kan integreren in het bestaande netwerk.

Koppelstuk met mof

Pvc-buizen met een rubber mof kan je in elkaar schuiven om een waterdichte verbinding te verkrijgen. De rubber mof sluit de verbinding waterdicht af zonder dat je lijm moet gebruiken.

Zaag eerst het nieuwe stuk buis op maat. Houd er rekening mee dat de buis voldoende diep in het koppelstuk moet worden gestoken en dat die een eindje voorbij de rubberen mof geraakt. Om de afvoerbuizen correct op maat te zagen, plak je die het best helemaal af met schilderstape, zo ben je er zeker van dat je helemaal recht aan het zagen bent.

Vaak is het niet eenvoudig om de delen vlot in elkaar geschoven te krijgen. Spuit daarom de buis of de mof in met bijvoorbeeld een siliconenspray. Schuif de delen vervolgens op elkaar en je hebt een lekvrije verbinding.

Verlijmen

Kunststof buizen kan je ook verlijmen. Je maakt dan een onbreekbare verbinding tussen de twee delen. Lijmen klinkt behoorlijk makkelijk, maar toch is deze verbinding enkel waterdicht wanneer je zorgvuldig te werk gaat. Eerst en vooral moet je erop toezien dat de delen die je wil verbinden, op elkaar passen. Er moet aan de ene kant een bredere doorsnede zijn dan aan de andere kant.

Pas eerst de delen op elkaar. Markeer zodat je perfect weet hoe ze op elkaar passen. Je mag de ingelijmde onderdelen straks, na het samenbrengen, namelijk niet meer verdraaien. Ontvet de te verlijmen delen. Ruw de lijmvlakken lichtjes op met wat schuurpapier en verwijder het schuurstof. Breng de pvc-lijm gelijkmatig en in de lengterichting aan. Schuif de delen in elkaar zonder ze te verdraaien en druk de twee delen ongeveer vijftien seconden goed aan.

Nieuw stuk afvoer aansluiten

Moet je een nieuw stuk afvoer (van bijvoorbeeld een nieuwe wastafel) aansluiten op een bestaande afvoerleiding, dan bestaan er daarvoor ook aangepaste T-stukken, waarop je de nieuwe afvoerleiding kan steken (volgens mof- of lijmverbinding) en die je in een uitgewerkt stuk in de afvoerleiding waarvan wordt afgetakt kan integreren (ook weer met een mof- of lijmverbinding).

Sifon

Wanneer je, bijvoorbeeld onder een nieuwe wastafel, een afvoer monteert, plaats je ook steeds een sifon om geurhinder te voorkomen. Een sifon is ook meestal voorzien van koppelstukken met rubbers aan de uiteinden om de koppeling tussen de wastafel en de afvoerleiding waterdicht te maken.

Tips voor afvoerleidingen

• Om de doorstroming te optimaliseren, kan je beter geen hoeken van 90° maken. Kies liever voor twee tussenstukken van 45°: de leiding zal minder snel verstopt raken in de bocht.
• Gebruik eventueel een plooiveer om te voorkomen dat de buizen gaan knikken.
• Afvoerleidingen moeten steeds het nodige afschot hebben. Zo voorkom je dat het vuil zich vastzet en korsten vormt. De aanbevolen hellingsgraad is 1 à 2 cm per lopende meter afvoerleiding, maar niet meer dan 5 cm per lopende meter.