Professionele diesel ‒ Je t’aime, moi non plus
Als er één onderwerp is waarop veel stakeholders, ngo’s maar ook andere actoren regelmatig terugkomen, dan is het wel de regeling voor professionele diesel. Ze beschouwen die als een onaanvaardbare subsidie voor fossiele energie. Professionele diesel bevindt zich echter op het snijvlak van verschillende nauw met elkaar verweven uitdagingen: de overheidsinkomsten, het concurrentievermogen van het wegvervoer, de energietransitie en de CO2-uitstoot. Alvorens aan de huidige regeling te sleutelen, is het dus zaak de feiten op een rij te zetten.
Achtergrond: wat staat er precies op het spel?
De accijnzen op diesel bedragen iets meer dan 600 euro per 1.000 liter, dat is iets minder dan die op benzine. België betaalt echter ongeveer 190 euro per 1.000 liter terug voor het professionele gebruik ervan door vrachtwagens van meer dan 7,5 ton, ongeacht de nationaliteit van de onderneming. Behalve in Frankrijk (ongeveer 150 euro per 1.000 liter) kent geen enkel ander Europees land een dergelijke regeling. De terugbetaling maakt tanken in België voordelig. Heel wat vrachtwagens die op doorreis zijn, maken er dan ook gebruik van: het zogenaamde ‘tanktoerisme’.
Hoe leest u de grafiek?
Het horizontale niveau 0 komt overeen met de wekelijkse prijs van professionele diesel in België, na de huidige terugbetaling van de accijnzen. De twee horizontale lijnen erboven tonen de prijs van diesel met een lagere terugbetaling of van gewone diesel aan de pomp. De curves tonen het prijsverschil met de buurlanden, een verschil dat van week tot week fluctueert. Buitenlandse prijzen die onder een horizontale lijn komen, liggen lager dan de prijs in België.
Bovendien zijn de marges van heel wat kleine Belgische vervoerders beperkt en is de rentabiliteit voor een aantal van hen sterk afhankelijk van die terugbetaling.
Die realiteit moeten we ook zien in het licht van de concrete mogelijkheden om over te schakelen op alternatieven voor fossiele energie. Voor bestelwagens en kleine vrachtwagens (< 7,5 t) dienen zich stilaan oplossingen aan, maar voor zware vrachtwagens blijven de alternatieven voor diesel veel beperkter, in het bijzonder voor langeafstandsvervoer. Bovendien blijft het economische concurrentievermogen van die alternatieven ten opzichte van diesel, wanneer ze beschikbaar zijn, moeilijk aan te tonen. Ook taxi’s, autobussen en autocars genieten overigens die terugbetaling.
Tot slot wordt de Belgische uitstoot van het wegvervoer berekend op basis van de brandstof die op het grondgebied wordt verkocht, ongeacht de nationaliteit van het voertuig en de plaats waar de uitstoot daadwerkelijk plaatsvindt. Een methode die in heel Europa wordt toegepast.
Gevolgen voor de begroting
In 2025 bedroeg het volume diesel waarvoor buitenlandse ondernemingen een terugbetaling hadden aangevraagd 2,5 miljard liter, of 39% van het ‘nationale’ verbruik van diesel voor het wegvervoer. In totaal leverde dat na terugbetaling 1 miljard euro aan accijnsinkomsten op: ondanks de terugbetaling van een deel van de betaalde accijnzen aan buitenlandse vervoerders, vloeit 68% ervan naar de staat.
De regering zou kunnen overwegen om de terugbetaling te verlagen met een bedrag dat overeenkomt met ongeveer de helft van het verschil tussen de Franse en Belgische regelingen. Het doel zou zijn om het comparatieve voordeel van België ten opzichte van Frankrijk te behouden en tegelijk de toegekende terugbetaling te verlagen. Die maatregel zou de overheid 62 miljoen euro extra opleveren, op voorwaarde dat het gedrag van de vervoerders niet verandert en zij blijven verkiezen om in België te tanken. Als de lagere terugbetaling het tanktoerisme met 20% zou doen afnemen, zou de maatregel geen winst meer opleveren, maar leiden tot een verlies van 150 miljoen euro aan overheidsinkomsten. De reactie van buitenlandse vervoerders is dus een kritieke factor met een risico voor de begroting. Ook moet rekening worden gehouden met Belgische vervoerders die, afhankelijk van hun activiteiten, mogelijk vaker in het buitenland zullen tanken. Die ramingen zijn gebaseerd op de volumes en accijnzen van 2025. De huidige crisis zal zeer waarschijnlijk tot een daling van de verbruikte volumes leiden.
Subsidie voor fossiele energie?
Hoezo een subsidie? Moeten we niet veeleer spreken van een overbelasting wanneer de heffing op bepaalde producten hoger ligt dan het door de Europese Unie opgelegde minimum? Wanneer we de accijnsniveaus vergelijken, worden benzine en diesel voor het wegvervoer duidelijk zwaarder belast dan andere energiebronnen. Uiteraard spelen voor die laatste nog andere overwegingen mee. Dat neemt niet weg dat stookolie ruim 17 keer minder zwaar wordt belast dan professionele diesel, na verrekening van de terugbetaling. Landbouwbrandstof en kerosine worden dan weer niet belast. Wat velen een subsidie voor professionele diesel noemen, moet dus in de juiste context worden geplaatst. Professionele diesel blijft veel zwaarder belast dan alle andere fossiele brandstoffen, met uitzondering van benzine.
Territoriale koolstofboekhouding
Wat de koolstofboekhouding betreft, zou een afschaffing van de terugbetaling van professionele diesel verschillende gevolgen hebben. Naast de impact op het concurrentievermogen van de sector en op de overheidsbegroting zou die maatregel de aan België toegeschreven CO2-uitstoot doen dalen. Alle brandstof die op het Belgische grondgebied wordt verkocht, wordt immers meegerekend in de nationale uitstoot. Als al het tanktoerisme zich naar het buitenland zou verplaatsen, zou de in België geregistreerde uitstoot met 6,6 miljoen ton CO2 dalen. De uitstoot van de sector zelf zou daarentegen niet dalen, aangezien de vervoersbehoefte niet verandert. De uitstoot zou alleen aan een ander land worden toegeschreven. En dat ten koste van 1 miljard euro aan accijnsinkomsten (op basis van de cijfers van 2025).
Conclusie
De terugbetaling van professionele diesel verlagen, zou rechtstreekse en aanzienlijke gevolgen hebben voor de overheidsbegroting, het concurrentievermogen van de sector en de in België geregistreerde CO2-uitstoot. Het is van belang om daar rekening mee te houden alvorens een beslissing te nemen. De kwalificatie van de regeling als ‘subsidie’ verdient nuancering: zelfs na terugbetaling wordt professionele diesel zwaarder belast dan andere fossiele brandstoffen, met uitzondering van benzine. Tot slot mag het debat over professionele diesel de noodzakelijke transitie van de sector niet naar de achtergrond verdringen: de uitrol van geloofwaardige en competitieve alternatieven moet worden versneld, ongeacht of die gebruikmaken van elektriciteit of alternatieve brandstoffen. Een gewaarschuwd mens …