EU-publicatie bundelt werfpraktijk rond veilig asbestbeheer

Nieuwe gids over het veilig omgaan met asbest op het werk

De Europese Commissie heeft een nieuwe gids klaar over het veilig omgaan met asbest op het werk, met een sterke focus op bouw-, renovatie- en onderhoudssituaties. De 'Guidelines for managing asbestos related health and safety risks at work' bundelen juridische context, rollen, risicobeoordeling, werfmaatregelen, meetkaders en afvalstromen, geïllustreerd met tientallen praktijkvoorbeelden, foto’s en casestudy’s uit verschillende lidstaten.

Geen wetboek, wel referentie

De gids is uitgewerkt door een internationaal expertenteam in opdracht van DG Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie, en wordt uitgegeven door het Publications Office van de EU (Luxemburg, 2025). De auteurs drukken meermaals uitdrukkelijk dat het om informatie- en referentiemateriaal gaat: de tekst is niet juridisch bindend, geen vervanging van professioneel advies en geen garantie op volledige naleving van nationale wetgeving.

Waar de gids “must” gebruikt, verwijst dat naar minimumeisen uit EU‑wetgeving; lidstaten kunnen strengere regels opleggen, zodat extra nationale voorschriften van kracht kunnen zijn.

Asbest blijft massaal aanwezig

Hoewel het gebruik van asbest in nieuwe producten in de EU verboden is, zit het nog altijd in grote hoeveelheden verwerkt in bestaande gebouwen, infrastructuur, installaties en constructies. De publicatie schat in een overzicht dat tussen 4,1 en 7,3 miljoen werknemers in de EU beroepsmatig aan asbest worden blootgesteld, met de bouw als grootste risicogroep, voornamelijk door renovatie-, sloop- en onderhoudsactiviteiten en door de 'passieve' blootstelling in gebouwen die asbest bevatten.

Kankerverwekker met lange latentietijd

Asbest wordt in de gids omschreven als een erkend beroepsmatig carcinogeen. Vermelde aandoeningen zijn onder meer mesothelioom, asbestose en kanker van long, strottenhoofd en eierstok, terwijl studies ook verbanden suggereren met kanker van keelholte, maag en colorectum. Asbestvezels zijn onzichtbaar met het blote oog en ziektebeelden treden vaak pas decennia later op; latentietijden van minstens 10 jaar en 20 tot 40 jaar of meer voor bepaalde tumoren en mesothelioom worden aangehaald.

Rollen op en rond de werf

De gids is modulair opgebouwd en vertrekt van verschillende 'rollen' die met asbest kunnen worden geconfronteerd. Bij de niet‑specialisten staan diverse bouwberoepen expliciet vermeld, waaronder dakdekkers, elektriciens, loodgieters, gasfitters, schilders en decorateurs, schrijnwerkers en shopfitters, pleisteraars, steigerbouwers, verwarmings- en ventilatie‑ingenieurs, telecom- en datakabelinstallateurs en installateurs van brand- en inbraakalarmsystemen.

Daarnaast richt de gids zich onder meer tot architecten, landmeters/building surveyors, burgerlijk ingenieurs en andere professionals die werken in of aan gebouwen met mogelijk asbest. Andere rolgroepen zijn specialisten (getrainde en eventueel gecertificeerde asbestprofessionals), nooddiensten, afvalverwerkers en -transporteurs, 'passieve' werknemers in gebouwen met asbest, gezondheidsprofessionals en werkgevers, leidinggevenden en coördinatoren.

Waar asbest nog te vinden is

In de bouwcontext wijst de gids op een brede waaier aan materialen en bouwdelen waarin asbest historisch is toegepast. Genoemd worden onder meer asbestcementproducten zoals golfplaten en andere dakplaten, gevel- en wandbekleding, buizen en goten, isolatie rond leidingen en installaties, en diverse afwerkingslagen en bouwproducten. De gids legt sterk de nadruk op identificatie vóór de start van werkzaamheden en waarschuwt dat producten van buiten de EU in uitzonderlijke gevallen nog asbest kunnen bevatten, zelfs wanneer ze als 'asbestos free' zijn gelabeld.

Van risicobeoordeling naar werkplan

De kern van de werfaanpak in de publicatie is een systematische risicobeoordeling als basis voor de keuze van maatregelen. Op organisatieniveau komen onder meer aan bod: het opstellen van een werkplan voor asbestwerken, met de gekozen werkmethoden, strategieën om verspreiding te beperken, decontaminatieprocedures, persoonlijke beschermingsmiddelen en ademhalingsbescherming, en de aanpak van de afvalketen.

In situaties waarin dat wettelijk vereist is, moet de werkgever de bevoegde instantie vooraf informeren met gegevens over locatie, aard en duur van de werken, bezetting en beschermingsmaatregelen. De gids benadrukt het onderscheid tussen specialistische en niet‑specialistische werkzaamheden en de verplichting om competenties aantoonbaar te maken, binnen de (soms uiteenlopende) nationale regimes voor opleiding en certificering.

Meetkaders en grenswaarden

In hoofdstuk 6 bespreekt de gids de definities van de grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling in de context van Richtlijn 2009/148/EG. Er worden twee opties genoemd voor de occupational exposure limit (OEL): 0,01 vezels per cm³ als 8‑uurs tijdgewogen gemiddelde en 0,002 vezels per cm³ als strengere 8‑uurs TWA, afhankelijk van de gebruikte vezeldefinitie en meetbenadering. De toepasbaarheid van meetmethoden wordt expliciet gekoppeld aan hun gevoeligheid, onder meer de detectie- en kwantificatielimieten, om naleving van de gekozen grenswaarde te kunnen aantonen.

Collectieve en persoonlijke maatregelen op de werf

De gids verzamelt een reeks preventie- en beheersmaatregelen die in diverse scenario’s terugkeren. Voorbeelden zijn het afbakenen en signaleren van zones, toegangscontrole, en waar nodig containment met onderdruk en luchtzuivering via HEPA‑filtratie om verspreiding buiten de werkzone te beperken.

Verder adviseert de publicatie nat werken en andere stofreducerende technieken, reiniging met H‑klasse stofzuigers met HEPA‑filter en methoden die geen stof opjagen, en strikte decontaminatieprocedures voor personen en materiaal met een duidelijke scheiding tussen 'vuil' en 'schoon'. Voor ademhalingsbescherming hamert de gids op juiste selectie, pasvorm en correcte toepassing, inclusief een goede afsluiting tussen gelaatsstuk en huid.

Dakdekkers en asbestcementdaken

Een uitgewerkt praktijkstuk gaat in op de verwijdering van asbestcement dakplaten. Asbestcementproducten zoals dak- en gevelplaten, buizen en goten bevatten volgens de gids typisch 10 tot 15 procent asbestvezels, gebonden in een cementmatrix. Bij verwering, beschadiging of mechanische verstoring kunnen deze materialen desintegreren, wat vooral relevant is voor daken die al vele decennia aan weer en wind zijn blootgesteld. De publicatie schuift niet‑destructieve verwijdering – platen intact losmaken en neerhalen – naar voren als voorbeeld van voorkeursaanpak, met technieken zoals bevochtigen, voorzichtig werken aan overlappende zones en het gebruik van geschikt handgereedschap (zoals kniptangen of boutenscharen) om stofvorming te beperken.

Platen moeten zorgvuldig worden neergelaten om breuk te vermijden; puin- of stortkokers worden expliciet ontraden. Los puin wordt volgens de voorbeelden niet geveegd, maar opgezogen met een HEPA‑stofzuiger of via natte methoden verzameld, terwijl onderconstructies worden gereinigd door stofzuigen of nat wissen. De gids wijst er ook op dat dergelijke dakplaten gecombineerd kunnen zijn met andere asbesthoudende lagen, bijvoorbeeld gespoten asbestcoatings, waarvoor bijkomende beschermingsmaatregelen nodig zijn.

Afvalstroom, registratie en medische opvolging

Voor asbesthoudend afval beschrijft de gids de hele keten van verpakken tot eindverwerking. Ze geeft voorbeelden van het veilig verpakken, afsluiten en labelen van afval, van tijdelijke opslag op de werf zonder de verpakking te beschadigen, en van vervoer naar erkende verwerkingsinstallaties in overeenstemming met nationale voorschriften en transportreglementering.

Op het vlak van registratie sluit de gids aan bij Richtlijn 2009/148/EG: werkgevers moeten werknemers met asbestblootstelling registreren met informatie over aard en duur van hun activiteiten en blootstelling, en zowel registers als medische dossiers minstens 40 jaar na het einde van de blootstelling bewaren, binnen de grenzen van de nationale wetgeving. Daarbij wordt de nadruk gelegd op vertrouwelijkheid en op verwerking van medische gegevens volgens de toepasselijke privacyregels.

De weg naar een asbestvrije EU
Met de nieuwe gids beschikt de sector over een breed uitgewerkte referentie die wetgeving, rollen en praktijksituaties op elkaar probeert af te stemmen. De publicatie biedt geen kant‑en‑klare juridische antwoorden, maar vertaalt de Europese minimumnormen en goede praktijken naar concrete werfsituaties, van gewone onderhoudsklussen tot gespecialiseerde saneringsprojecten.

Bron: Guidelines for managing asbestos related health and safety risks at work