Stapsgewijs door uw eerste uitzonderlijk vervoer

Laat u niet vangen door de onzichtbare grenzen in België

Wanneer u als aannemer voor het eerst gebruik wil maken van uitzonderlijk transport, zit u waarschijnlijk met de handen in het haar. Wat lijkt op een eenvoudig transport van punt A naar punt B, blijkt al snel een juridisch-logistieke puzzel waarbij drie gewesten en strikte veiligheidsvoorschriften samenkomen. In dit artikel maken wij u wegwijs in de stappen die u als aannemer moet zetten in de wereld van uitzonderlijk transport.

Wanneer is transport uitzonderlijk?

Rupsgraafmachines, telescoopkranen, betonpompen en asfaltmachines, maar ook prefab betonelementen, brugdelen en lange staalconstructies. Het zijn allemaal voorbeelden van machines of goederen die met uitzonderlijk transport worden vervoerd omdat ze te breed of te zwaar zijn en daardoor buiten de standaardnormen voor het 'normale' wegtransport vallen. Maar wat zijn die standaardnormen precies?

Wanneer ten minste een van de volgende normen, vastgelegd in de Wegcode en het Technisch Reglement, wordt overschreden, is een vergunning vereist:

• Lengte:
  • 12,00 m voor een enkelvoudig voertuig
  • 16,50 m voor een trekker-opleggercombinatie
  • 18,75 m voor een vrachtwagen met aanhangwagen
• Breedte: 2,55 m
• Hoogte: 4,00 m
• Massa: 44 ton voor samenstellingen met 5 assen
• Overstek achteraan: 3,00 m
• Draaicirkels:
  • Uitwendige straal: 12,50 m
  • Inwendige straal: 5,30 m

 

Voor de toegelaten massa is enige nuance nodig. Bij transport met een 2-assige trekker en een 3-assige luchtgeveerde oplegger, kan de toegelaten massa in Vlaanderen onder bepaalde voorwaarden worden verhoogd tot 46 ton. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bedraagt de maximale massa 45 ton voor voertuigen op alternatieve brandstoffen en 46 ton voor zero-emissievoertuigen (ZEV’s). In het Waalse Gewest mogen zero-emissievoertuigen dan weer maximaal 45 ton wegen.

Beschikt het voertuig over zes assen (een 3-assige trekker en een 3-assige luchtgeveerde oplegger), dan zijn in het Vlaams Gewest hogere massa’s mogelijk, namelijk 48 of zelfs 50 ton, opnieuw onder specifieke voorwaarden. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest blijft de maximale massa beperkt tot 45 of 46 ton, terwijl in het Waalse Gewest een toegelaten massa tot 50 ton mogelijk is, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan.

Met het oog op duurzaamheid hebben Vlaanderen en Brussel een specifieke efficiëntiemaatregel om onnodige extra ritten te vermijden

Juridisch is er dus sprake van uitzonderlijk vervoer wanneer bovenstaande normen worden overschreden. Die overschrijding kan het gevolg zijn van enerzijds de constructie van het voertuig, maar vaak gaat het om het vervoer van een ondeelbare lading. Dat is een lading die technisch, economisch of veilig niet kan worden opgesplitst zonder buitensporige kosten of risico’s.

Een machine of kraan mag in zijn geheel worden vervoerd als uitzonderlijk vervoer. Stel, u heeft als aannemer nog extra plaats op de oplegger en wil extra aarde vervoeren naast de machine, dan is dat niet toegestaan. Aarde is namelijk een deelbaar element en moet als gevolg apart vervoerd worden, ook al verdubbelt dit de economische kost.

Efficiëntiemaatregel

Met het oog op duurzaamheid hebben Vlaanderen en Brussel een specifieke efficiëntiemaatregel ingevoerd om onnodige extra ritten te vermijden. Een chauffeur mag namelijk één bijkomende uitzonderlijke afmeting creëren in hoogte of breedte, op voorwaarde dat hij of zij kan aantonen dat hierdoor minstens 30% meer lading kan worden vervoerd.

Concreet betekent dit dat meerdere ondeelbare elementen iets hoger of breder mogen worden gepositioneerd, zolang de bijkomende afmeting beperkt blijft tot maximaal 3,00 m breedte of 4,30 m hoogte. Daarnaast moet de totale massa van het voertuig binnen de toegelaten grenzen blijven en moet het voertuig in onbeladen toestand volledig conform het Technisch Reglement zijn.

Let op: om van deze maatregel gebruik te kunnen maken, moet u een technische nota toevoegen aan de vergunningsaanvraag waarin u motiveert waarom deze laadwijze efficiënter is. Bovendien mag deze laadwijze geen bijkomend risico vormen voor de verkeersveiligheid.

In het Waalse Gewest geldt een andere regel. Daar mag de wettelijke laadruimte van de gecertificeerde voertuigcombinaties, met correcte draaicirkel en ondeelbare breedte tot 2,75 m, volledig worden benut. Een bijkomende lading is toegestaan zolang die de correcte positionering van de ondeelbare last niet belemmert.

Stappenplan

1. Analyse en vergunningsaanvraag

Een grondige analyse ligt aan de basis van een goede voorbereiding. Als aannemer wilt u extra kosten of boetes absoluut vermijden. Daarom is het cruciaal om zowel het voertuig als de lading te analyseren: denk aan de afmetingen, de massa, de aslasten en de ondeelbaarheid. Die analyse is ook belangrijk omdat er verschillende categorieën bestaan, met uiteenlopende looptijden en retributies.

Voor een doorsnee machine, kraan of prefab element volstaan categorie 1 en 2.

• Categorie 1 zijn voertuigen of voertuigcombinaties met een maximale massa en hoogte volgens de wegcode, een breedte van maximaal 3,5 m en voor een enkel voertuig een maximum lengte van 19 m of voor  een voertuigcombinatie met een maximale lengte van 27 m.

• Categorie 2 zijn voertuigen of voertuigcombinaties met een maximale massa van 90 ton en een maximale hoogte van  4,5 m, en een breedte van maximaal 4,25 m en voor een enkel voertuig een maximum lengte van 22 m of voor  een voertuigcombinatie met een maximale lengte van 30 m.

In Vlaanderen bedroeg de retributie in 2025 respectievelijk 109 euro (100%) of 21 euro (22%). Een vergunning van categorie 1 is maximaal vijf jaar geldig, terwijl die voor categorie 2 maximaal één jaar loopt.

Een vergunningsaanvraag dient u in bij de bevoegde regionale administratie. Elk gewest hanteert zijn eigen procedures, tarieven en administratieve accenten. Een belangrijke kanttekening daarbij is dat wanneer een vergunning betrekking heeft op alle wegen in België (zowel in het Vlaamse, Waalse als Brusselse gewest), het volstaat om de aanvraag bij één gewest in te dienen, maar u zult zowel retributie betalen voor alle gewesten waar u zal rijden.

Een aanvraag indienen kan eenvoudig via de applicatie WebTEUV. Om vertraging of weigering te vermijden, is het essentieel om het aanvraagformulier zo volledig mogelijk in te vullen en een goede motivatie neer te pennen. Ook de te volgen route en eventuele begeleiding spelen een rol in de snelheid van goedkeuring. Houd daar dus rekening mee.

2. Route bepalen

De route van punt A naar punt B wordt bepaald door de totale massa van uw voertuig of de voertuigcombinatie. Voor categorie 2 (netwerk 90 ton) en categorie 3 (netwerk 120 ton) zijn een aantal standaard netwerken van reiswegen beschikbaar. Het Agentschap Wegen en Verkeer biedt een overzicht van deze reiswegen in Vlaanderen. De netwerken in Wallonië kunt u hier bekijken en voor routes in Brussel kunt u terecht op de volgende webpagina.

Naast de massa spelen ook andere factoren een rol, zoals het draagvermogen van bruggen, de vrije hoogte, boogstralen, hellingspercentages en de verkeersveiligheid. Wanneer de geplande route afwijkt van de standaard netwerken of wanneer het transport buiten deze categorieën valt, contacteert de Vlaamse overheid alle gemeenten tussen punt A en punt B na indiening van de vergunningsaanvraag. Die gemeenten gaan op hun beurt na of kunstwerken en breedtebeperkingen worden overschreden. Ook tijdelijke factoren, zoals wegenwerken en evenementen, worden daarbij meegenomen. Aangezien dit op gemeentelijk niveau moet worden beoordeeld en vaak in de gemeenteraad wordt behandeld, die doorgaans wekelijks samenkomt, is het belangrijk om de aanvraag tijdig in te dienen.

Kunstwerken, zoals bruggen, viaducten en onderdoorgangen, kunnen een belangrijk obstakel vormen bij uitzonderlijk vervoer. Het is dan ook van cruciaal belang dat de toegelaten afmetingen worden gerespecteerd: elke extra centimeter in de hoogte vergroot het risico aanzienlijk. Het is daarom aangewezen om onder een hoogte van 4,00 m te blijven. Daarnaast gaat bijzondere aandacht uit naar spooroverwegen, waar vooral de lengte- en bodemprofielen kritisch zijn. Indien nodig worden alternatieve routes opgelegd, zelfs wanneer die aanzienlijk langer zijn.

De reisweg die het uitzonderlijk vervoer zal volgen, moet hoogstens vijf kalenderdagen vooraf worden verkend. De verkenning gebeurt door de gebruiker, de chauffeur of de verkeerscoördinator.

3. Begeleiding aanvragen

Wanneer bepaalde afmetingen worden overschreden, is begeleiding verplicht. Het uitzonderlijk vervoer kan dan worden begeleid door één, twee of zelfs drie begeleidingsvoertuigen, waarvan één met een verkeerscoördinator (de algemene leider van het konvooi). Een begeleider of verkeerscoördinator is onder meer bevoegd om het verkeer op bepaalde punten tijdelijk stil te leggen of om te verhinderen dat achteropkomend verkeer in dezelfde rijrichting het uitzonderlijk vervoer inhaalt. Daarnaast is hij verantwoordelijk voor het controleren van de route en het tijdelijk verwijderen van obstakels, zoals verkeersborden, tijdens de passage.

Vraag enkel begeleiding aan bij een erkende begeleidingsfirma

Hebt u begeleiding nodig, dan moet u die aanvragen bij een erkende onderneming die uitsluitend werkt met erkende begeleiders. Er bestaan twee types begeleiders. Wanneer slechts één begeleidingsvoertuig nodig is, volstaat een begeleider type I. Een begeleider type II kan optreden als verkeerscoördinator bij alle konvooien en kan daarnaast ook worden ingezet als tweede of derde begeleider.

In bepaalde situaties is politiebegeleiding verplicht, bijvoorbeeld wanneer in tegengestelde rijrichting wordt gereden op openbare wegen waar de toegelaten maximumsnelheid hoger ligt dan 70 km per uur (in Vlaanderen) of 90 km per uur (in Wallonië). De aanvraag hiervoor moet uiterlijk vier werkdagen vóór het vertrek worden ingediend bij de betrokken politiedienst. Kunt u de afgesproken uurregeling met de politie niet naleven, dan dient u onmiddellijk contact op te nemen met de betrokken dienst en een nieuwe aanvraag in te dienen. Het uitzonderlijk vervoer wordt in dat geval uitgesteld. Houd hier in de planning rekening mee om uitstel en tijdverlies te vermijden.

4. Signalisatie

Een uitzonderlijk voertuig moet uitgerust zijn met specifieke signalisatie en veiligheidsvoorzieningen. Aan de voor- en achterkant van het uitzonderlijk voertuig moet een paneel of opschrift worden geplaatst, waarbij de onderrand van het paneel of het opschrift op minstens 40 cm boven de grond wordt geplaatst. Vooraan het voertuig zijn er minstens twee geeloranje zwaailichten aan weerszijden op de stuurhut gemonteerd. Deze zwaailichten zijn zichtbaar vanuit een hoek van min. 270° en werken permanent gedurende het volledige uitzonderlijk vervoer.

Op het linker achteruiteinde van het voertuig of de lading bevindt zich ook een geeloranje knipperlicht, zichtbaar over een hoek van 180°. Tot slot moeten volgende elementen aanwezig zijn: een tweede gevarendriehoek en twee draagbare, geeloranje, enkelgerichte elektronische flash-lichten die zichtbaar zijn over een afstand van tenminste 100 m.

Naast deze uitrusting moeten ook de originele vergunning en eventuele bijlagen aan boord van het uitzonderlijke voertuig worden bewaard. Indien er een verkeerscoördinator vereist is, worden de documenten in zijn of haar begeleidingsvoertuig bewaard.

Dure fouten

Het is niet onder stoelen of banken te steken dat uitzonderlijk vervoer aanzienlijke extra kosten met zich meebrengt, zeker wanneer (politie)begeleiding vereist is. Een veelvoorkomende fout is dat aannemers een grote kraan aankopen zonder het transport naar de werf in rekening te brengen. De vraag is dan ook of dat economisch altijd de beste keuze is. Groter is immers niet per definitie beter: kranen die als uitzonderlijk vervoer worden getransporteerd, gaan gepaard met bijkomende administratieve verplichtingen en extra kosten. Het loont daarom om vooraf te evalueren of een iets kleinere kraan niet volstaat, zodat uitzonderlijk vervoer kan worden vermeden. Bij overschrijding van de toegelaten massa of afmetingen kunnen boetes oplopen tot 1.400 euro.

Controles hebben betrekking op zowel de afmetingen en massa, als de vergunningsvoorwaarden en concrete uitvoering van het transport

Daarnaast kunnen ook boetes worden opgelegd die perfect vermijdbaar zijn. Denk aan ontbrekende of foutieve signalisatie, een verkeerde begeleidingsopstelling - 500 tot 1.200 euro bij afwezigheid van begeleidingsvoertuigen of verkeerscoördinator, en 500 tot 800 euro bij onvoldoende begeleidingsvoertuigen of begeleiders - of een lading die anders is geplaatst dan vergund. Controles hebben daarbij niet alleen betrekking op afmetingen en massa, maar ook op de vergunningsvoorwaarden en de concrete uitvoering van het transport.

Rijden zonder geldige vergunning of afwijken van de goedgekeurde route zijn klassieke oorzaken van onmiddellijke stillegging. Dat leidt niet alleen tot extra kosten, maar ook tot tijdverlies, herplanning en in het slechtste geval reputatieschade. Ook schade aan infrastructuur als gevolg van een gebrekkige voorbereiding wilt u vanzelfsprekend vermijden.

Boetes van 300 tot 500 euro kunnen bovendien worden voorkomen door de toegelaten rijmomenten strikt te respecteren. Die zijn nauwkeurig gereglementeerd en afhankelijk van de categorie van het transport. Zo is het voor een uitzonderlijk voertuig breder dan 4,00 m of langer dan 30,00 m verboden om te rijden op wegen en autosnelwegen van 6 uur tot 21 uur. Ook op wettelijke feestdagen mag u niet de baan op. Dat rijverbod vangt aan op de vooravond om 16 uur en eindigt op de feestdag zelf om middernacht. Tot slot geldt in Vlaanderen ook een weekendverbod van zaterdag 12 uur tot en met zondag middernacht, met uitzondering van kraanauto’s met een massa van ten hoogste 96 ton, of die niet breder zijn dan 3,00 m.

In het Waalse Gewest gaat het weekendverbod pas in op zaterdag om 22.00 uur. Dat verbod geldt daar niet voor kraanwagens met een massa tot 108 ton en een maximale breedte van 3,00 m, evenmin voor hun aanhangwagens.

Ook de weersomstandigheden beïnvloeden de toegelaten rijmomenten. Wanneer de openbare weg besneeuwd of beijzeld is, is het strikt verboden om te rijden. Ook bij mist, sneeuwval of regen waarbij de zichtbaarheid tot minder dan 200 m is beperkt, mag het uitzonderlijk vervoer geen gebruik maken van de openbare weg. Bij niet-naleving riskeert u een boete van 600 euro. Het is daarom aangewezen om de kleurcodes en waarschuwingen van het KMI nauwgezet op te volgen.

Wat als u met uitzonderlijk vervoer de grens oversteekt? Lees meer op pagina x.

De grens oversteken

Voor wie dacht dat ons land met zijn drie gewesten complex in elkaar zat, is de grens oversteken nog net iets ingewikkelder. Onze buurlanden hebben elk hun eigen regels en procedures.

Nederland

In Nederland wordt bij uitzonderlijk vervoer een duidelijk onderscheid gemaakt tussen incidentele ontheffingen en jaarontheffingen.

• Een incidentele ontheffing is bedoeld voor een eenmalig of projectgebonden transport en wordt aangevraagd voor een concreet vastgelegde route, die door alle betrokken wegbeheerders afzonderlijk wordt beoordeeld. Dit type ontheffing laat ook zeer grote of zware afmetingen toe, maar vergt per transport een aparte aanvraag en kent doorgaans een langere doorlooptijd.
• Een jaarontheffing daarentegen is bedoeld voor regelmatig terugkerend uitzonderlijk vervoer met vergelijkbare voertuigen en ladingen. Ze is meestal één jaar geldig en geldt niet voor één specifieke route, maar voor een vooraf goedgekeurd wegennet, binnen duidelijk afgebakende maximale afmetingen en massa’s. Eenmaal verleend, laat een jaarontheffing toe om zonder bijkomende administratieve stappen meerdere ritten uit te voeren, wat ze vooral interessant maakt voor transporteurs die frequent uitzonderlijk vervoer uitvoeren.

Let op: er gelden specifieke regels voor bepaalde bruggen en viaducten in het havengebied in Rotterdam.

Frankrijk

Het systeem in Frankrijk werkt met drie categorieën (1 tot 3) op basis van afmetingen en massa. Behoort u tot categorie 1, dan hoeft u slechts een eenvoudige verklaring af te leggen en kunt u de route plannen door de officiële kaarten te raadplegen, beter bekend als het 1TE-netwerk.

Categorieën 2 en 3 zijn dan weer wat complexer. U moet toestemming aanvragen aan de hand van een lokale toestemming (APL) of een individuele toestemming.

• Een lokale toestemming wordt afgeleverd door de bevoegde lokale overheid (meestal de prefectuur) en geldt voor transporten die beperkt blijven tot een afgebakend gebied (bijvoorbeeld één departement of aangrenzende departementen met soortgelijke maatregelen) en die geen uitzonderlijke risico’s vormen voor infrastructuur of verkeer.
• Een individuele toestemming daarentegen is vereist wanneer er geen prefectuurlijk bevel tot lokale toestemming (APL) is in het doorkruiste departement. De toestemming kan permanent verleend worden voor een bepaalde periode, of voor een bepaald aantal ritten en een bepaalde periode (max. 3 jaar) op een specifieke route. Bovendien verschilt de aanvraagprocedure van de vertreklocatie van het uitzonderlijk vervoer.

De aanvragen verlopen gecentraliseerd via het digitale platform Mon Transport Exceptionnel, waar transporteurs hun route intekenen en de vergunning elektronisch ontvangen.

Houd daarnaast rekening met andere tijdsvensters in Frankrijk. Het weekendverbod gaat daar in van 12 uur op zaterdag of de dag vóór een feestdag tot 6 uur op maandag of de dag na een feestdag. Een boete voor het niet naleven van dit tijdvenster kost je zo’n 750 euro.

Duitsland

Een vergunningsaanvraag in Duitsland verloopt gecentraliseerd via het digitale platform VEMAGS, waar ook de route, begeleidingsplicht en tijdvensters worden vastgelegd. Het Duitse systeem staat bekend als zeer grondig en strikt, met een sterke focus op infrastructuurbescherming en verkeersveiligheid, maar daardoor ook met een relatief zware administratieve last en langere doorlooptijden voor complexe transporten.

Drie wettelijke bepalingen zijn hier van belang:

• §70 StVZO heeft betrekking op het voertuig (of de combinatie) en laat toe om af te wijken van de standaard maxima afmetingen of massa.
• §29 StVZO regelt vervolgens de toestemming om met een uitzonderlijk transport de openbare weg te gebruiken: zodra lengte, breedte, hoogte of massa de wettelijke grenzen overschrijden, is een rit- en routegebonden vergunning vereist.
• §46 StVZO vormt ten slotte de algemene uitzonderingsbasis binnen het verkeersrecht en wordt gebruikt om specifieke afwijkingen op verkeersregels toe te staan, bijvoorbeeld wanneer vooral de lading en niet het voertuig zelf de norm overschrijdt.

In de praktijk worden deze bepalingen vaak gecombineerd: hoe groter de afwijking van voertuig, lading en route, hoe meer vergunningen nodig zijn en hoe strikter de voorwaarden.

Groothertogdom Luxemburg

Luxemburg werkt met een vrij centraal en administratief eenvoudig vergunningsstelsel. Voor elk transport dat de wettelijke maxima voor afmetingen of massa overschrijdt, is een speciale vergunning voor uitzonderlijk transporten vereist, zowel wanneer de lading uitzonderlijk is als wanneer het voertuig door zijn ontwerp buiten de standaardmaten valt. U kunt een vergunning kosteloos aanvragen via MyGuichet.lu of via naar het e-mailadres autorisations@mmtp.etat.lu.

Dit artikel werd geschreven op basis van een interview met Wim Calcoen.

Sinds 2024 is Wim Calcoen actief als Expert Technical Regulations Transport & Homologation bij Agoria. Hij adviseert en begeleidt bedrijven met betrekking tot hun technische regelgeving en normalisatiebehoeften. Op basis van die behoeften doet hij concrete voorstellen om de diensten aan te passen. Daarnaast verdedigt hij de belangen van Belgische fabrikanten op internationale fora. Hij zorgt ervoor dat internationale voorstellen correct worden opgenomen in de Belgische wetgeving.

Met medewerking van Aertssen, Demunster, Gheysen & Verpoort en T-Rex Services.